Interview met Guido van den Boorn
Voormalig Gemeentesecretaris Haarlemmermeer en interim-manager

"Leiderschap is SOMS onzichtbaar kunnen zijn"

Guido, interim directeur Stadsontwikkeling van de gemeente Utrecht en voormalig algemeen directeur/gemeentesecretaris van de gemeente Haarlemmermeer, is een verandermanager die zich vaak laat inspireren door de filosofie van Boeddha. "Daar valt heel veel over te vertellen, maar je bent al een heel eind als je probeert het leven welbewust te surfen. Als je inziet dat jouw reis belangrijker is dan het reisdoel."

Dat merk je zodra het ergens moeilijk wordt. "In tijden van problemen en crisis heb je alertheid en kansdenken nodig om een bedreiging te kunnen omvormen tot een kansrijke situatie. Dan heb je moed nodig, dan word je teruggeworpen op jezelf. De zingeving voor jou is dan de betekenisverlening voor de anderen."

Deze manier van denken heeft hem in zijn lange opdrachtenverleden al door heel wat moeilijke tijden heen geholpen. "Een mooi voorbeeld is een motie van de gemeenteraad van Haarlemmermeer die eiste dat de gemeentelijke organisatie haar personeelsbestand in 3 jaar tijd 15% zou inkrimpen. Iedereen was van zijn stuk. Ik was ook van mijn stuk maar tegelijkertijd is mijn rol ook om daar ook de kansen van te benoemen. En te benutten. Ik heb het aangegrepen voor een diepgaand vernieuwingsproces dat zonder zo'n sterke prikkel nooit zo ingrijpend had kunnen zijn. De politiek stelt een dergelijke eis en ik heb als algemeen directeur daar de bijbehorende urgentie en boodschap uit gedestilleerd voor de ambtelijke organisatie."

Voor Guido onderscheidt een leider zich van anderen doordat hij/zij de verandering als een van de eersten ziet. Dan ben je er meteen bij om de early adapters te vinden en te activeren. Zodra die groep de urgentie erkent, heb je de kiem van de vernieuwing.
"Veel leidinggevenden besteden véél teveel energie aan alles zelf helpen uitdokteren. Je moet juist uitnodigen, ruimte geven, vertrouwen geven, gelijkwaardigheid tonen. Daar worden mensen sterk van. Een leider hoeft niet altijd de leiding te hebben, mensen kunnen ook als groep leiderschap tonen. Als je zo naar veranderingen kijkt, zie je de ingrediënten die duurzame veranderingen en organisatievernieuwingsprocessen helpen realiseren.

Wantrouw mensen die macht en status zoeken en die willen formaliseren. Soms kies ik zelfs voor onzichtbaarheid: niets doen, er gewoonweg zijn, slechts communiceren over de verandering. De kunst is om niet mee te rennen maar de rust en het overzicht te bewaren. Dan weet je waar je het cruciale duwtje moet geven."

Overzicht is hard nodig, want als de verandering eenmaal op gang komt kun je wachten op het moment waarop de oorspronkelijke betekenisgeving wankelt. Dan is het nodig om stil te staan bij de vraag: waarom doen we dit ook alweer? "Daar ligt de essentie van verandermanagement: mensen helpen om betekenis te blijven geven aan hun handelen, hen een toekomstperspectief te geven. Hoe complexer de organisatie, hoe belangrijker dat wordt." Is veranderen en leiderschap tonen dan vooral zacht en stimulerend zijn? "Nee, inspirerend leiderschap kent grenzen en die merk je zodra je mij ziet optreden tegen 'spelbedervers'. Loyaliteit en integriteit zijn namelijk keiharde vereisten. Waar dat ontbreekt, moet ik onwrikbaar en hard zijn."

Hoe verhoudt deze veranderfilosofie zich tot de politiek? "In organisaties met een politiek primaat is het belangrijk te investeren in politiek sponsorship. De ambtelijke top kan alleen goed werken als politieke bestuurders een zekere mate van bandbreedte van vertrouwen geven aan de ambtelijke top. Daar moet je voor investeren. Er blijft altijd een belangenspanning bestaan tussen het politieke en ambtelijke domein. Maar een bestuurder hoeft echt alle inhoudelijke besognes niet te weten als je maar zorgt voor de uiteindelijke effecten van alle gedoe. Maak je de effecten waar, dan groeit de speelruimte voor de ambtelijke organisatie. En lok je de bestuurders uit om op hoofdlijnen te sturen."

Het ambtelijk apparaat moet overigens inspelen op de politieke veranderingen. "Kijk naar de worstelingen van de gevestigde partijen om hun bestaande posities te behouden. Dat is echt een verloren strijd, we zullen rekening moeten houden met een toename van hypes en van persoongedreven politiek. Wat ik signaleer is een tijd van nano ontwikkelingen (zoals emailgebruik) met macro gevolgen (bliksemsnel georganiseerde demonstraties). In zo'n tijdperk kun je de oplossingen toch niet zoeken in langdurige procesbeschrijvingstrajecten en gedetailleerde risicomanagementrapportages? We zullen zaken vooral op ingeving en karakter moeten oplossen. Geef jezelf de simpele vuistregel: als ik het snap, dan kom ik er wel uit. En wat mooi is: het wordt daar alleen maar leuker van."